Question 1

Yakın çevredeki kişileri tanıma

Accepted Answer

Yakın çevredeki kişileri tanıma yetisi, yani günlük yaşamda düzenli doğrudan teması olan kişileri tanıma; buna örneğin aile üyeleri, komşular ile ayakta bakım hizmetinden veya konutlu bakım tesisinden bakıcılar dahildir.

Yeti mevcut: Kişi yakın çevresindeki diğer kişileri anında tanır.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi tanıdık kişileri yalnızca bir konuşmada daha uzun süreli temastan sonra tanır ya da tanıdık kişileri tanımakta her gün değil ancak düzenli aralıklarla güçlük çeker.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Yakın çevredeki kişiler yalnızca nadiren tanınır ya da bu yeti kişinin günlük formuna bağlı olabilir, yani yeti zaman içinde önemli dalgalanmalar gösterir.
Yeti mevcut değil: Aile üyeleri bile tanınmaz veya yalnızca istisnai olarak tanınır.

Question 2

Uzamsal oryantasyon

Accepted Answer

Fiziksel çevrede yön bulma, belirli yerleri bulma ve nerede olunduğunu bilme yetisi.

Yeti mevcut: Kişi hangi şehirde, katta ve varsa hangi tesiste olduğunu bilir. Düzenli kullandığı odaları tanır. Kendi konutunun odalarında veya bir tesisin hemen ikamet alanında kaybolma olmaz ve kişi yakın dış çevrede de yol bulabilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Dış çevrede yön bulmada, örneğin binadan çıktıktan sonra eve geri dönmede güçlük vardır. Kişinin kendi evinde böyle bir güçlük yoktur.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi tanıdık ev ortamında da yön bulmada güçlük çeker. Düzenli kullanılan odalar ve ikamet ortamındaki güzergahlar her zaman tanınmaz.
Yeti mevcut değil: Kişi kendi ev ortamında bile düzenli olarak yön bulmak için desteğe ihtiyaç duyar.

Question 3

Zamansal oryantasyon

Accepted Answer

Günün saati, günün bölümleri (sabah, öğleden sonra, akşam vb.), mevsimler ve kendi yaşamının kronolojik sırası dahil zamansal yapıları tanıma yetisi.

Yeti mevcut: Zamansal oryantasyon önemli bir bozukluk olmaksızın mevcuttur.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi çoğu zaman zamansal olarak yönlenmiştir ancak tutarlı değildir. Örneğin harici yönlendirme araçları (saat, karanlık vb.) olmadan günün saatini belirlemekte güçlük çeker.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Zamansal oryantasyon çoğu zaman yalnızca temel düzeyde mevcuttur. Harici yönlendirme araçlarıyla bile kişi genellikle belirli olayların düzenli olarak gerçekleştiği günün saatlerini (örn. öğle yemeği) tanıyamaz.
Yeti mevcut değil: Zamansal yapı ve sıralara ilişkin anlayış neredeyse hiç yoktur veya hiç yoktur.

Question 4

Önemli olayları veya gözlemleri hatırlama

Accepted Answer

Yakın zamanda yaşanan olayları (örn. kahvaltıda ne yenildiği, sabah aktiviteleri) ve daha uzak olayları (örn. doğum yılı, meslek, kişisel tarih) hatırlama yetisi.

Yeti mevcut: Kişi yakın zamanda yaşanan olaylar hakkında bilgi verebilir ya da hatırladığını eylemler ve jestler aracılığıyla gösterebilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi bazı yakın zamanlı olayları hatırlamada güçlük çeker veya daha uzun düşünmesi gerekir; ancak kendi kişisel tarihinden olayları hatırlamada önemli bir güçlük yoktur.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi son olayları sık sık unutur. Kişisel tarihten tüm değil ama önemli olaylar hâlâ mevcuttur.
Yeti mevcut değil: Kişi kendi kişisel tarihinden olayları, şeyleri veya kişileri hatırlayamaz ya da yalnızca nadiren hatırlayabilir.

Question 5

Çok adımlı günlük eylemleri kontrol etme

Accepted Answer

Birden fazla alt adımdan oluşan günlük eylemleri, örneğin giyinme, kahve yapma veya masa kurma, amaçlı biçimde yürütme yetisi.

Yeti mevcut: Kişi gerekli adımları amaçlanan sonuca ulaşacak şekilde bağımsız olarak doğru sırayla yürütebilir veya kontrol edebilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi zaman zaman neyin geldiğini unutur. Bir hatırlatma verildiğinde eylemi bağımsız olarak sürdürebilir.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi önemli güçlükler yaşar. Bireysel adımların sırasını düzenli olarak karıştırır ya da gerekli adımları unutur.
Yeti mevcut değil: Çok adımlı günlük eylemler hiç başlatılmaz ya da ilk denemelerden sonra terk edilir.

Question 6

Günlük yaşamda karar verme

Accepted Answer

Günlük yaşamda mantıklı kararlar verme yetisi; örneğin kıyafetleri havaya göre ayarlama, alışveriş planlama veya arkadaşları arama.

Yeti mevcut: Kişi, örneğin kapıyı çalan tanımadık kişilerle başa çıkma gibi alışılmadık durumlarda bile mantıklı kararlar verebilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Günlük rutinler içinde veya önceden konuşulmuş durumlarda kararlar alınabilir; ancak kişi alışılmadık durumlarda güçlük çeker.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi karar verir; ancak bunlar genellikle belirli bir hedefe ulaşmak için uygun değildir. Kişinin yalnızca yönlendirme, teşvik veya alternatif seçenekler sunularak desteklendiğinde karar verebildiği durumlarda da ağır bozukluk söz konusudur.
Yeti mevcut değil: Kişi destekle bile artık karar veremez ya da yalnızca nadiren verebilir. Birden fazla karar alternatifi sunulduğunda yorumlanabilir bir tepki göstermez.

Question 7

Gerçekleri ve bilgileri anlama

Accepted Answer

Medya veya sözlü iletişimden gelen gerçekleri ve bilgileri anlama ve sınıflandırma yetisi.

Yeti mevcut: Kişi günlük yaşamdan gerçekleri ve bilgileri önemli bir güçlük olmaksızın anlayabilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi basit gerçekleri ve bilgileri takip edebilir ancak daha karmaşık olanlarla güçlük çeker.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi çoğu zaman yalnızca tekrar tekrar açıklandığında basit bilgileri bile takip edebilir. Anlayışın günlük forma yüksek oranda bağlı olduğu durumlarda da ağır bozukluk söz konusudur.
Yeti mevcut değil: Kişi durumları ve iletilen bilgileri anlayabildiğine dair sözlü veya sözsüz herhangi bir işaret vermez.

Question 8

Riskleri ve tehlikeleri tanıma

Accepted Answer

Elektrik ve yangın kaynakları, takılma tehlikeleri veya trafikteki tehlikeler gibi günlük riskleri ve tehlikeleri tanıma yetisi.

Yeti mevcut: Kişi başka nedenlerle (örn. fiziksel engel) bunlardan kaçınamasa bile günlük yaşamdaki bu tür riskleri ve tehlikeleri kolaylıkla tanıyabilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi genellikle yalnızca tanıdık iç ev ortamında karşılaşılan riskleri ve tehlikeleri tanır. Örneğin trafikteki riskleri yeterince değerlendirmekte ya da tanımadık ortamlardaki tehlikeleri tanımakta güçlük çeker.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi ev ortamında sık sık karşılaştığı riskleri ve tehlikeleri bile çoğu zaman tanıyamaz.
Yeti mevcut değil: Kişi riskleri ve tehlikeleri neredeyse hiç ya da hiç tanıyamaz.

Question 9

Temel gereksinimleri iletme

Accepted Answer

Temel gereksinimleri sözlü veya sözsüz olarak iletme yetisi. Buna, ağrı, üşüme, açlık veya susuzluk gibi temel gereksinimlerle ilgili şiddetli sıkıntı veren duyumlarda kendini ifade etme dahildir. Konuşma bozukluğu durumunda bu, sesler, yüz ifadeleri veya jestler ya da yardımcı araçlarla yapılabilir.

Yeti mevcut: Kişi temel gereksinimleri adlandırabilir ya da sesler, jestler, yüz ifadeleri veya yardımcı araçlar aracılığıyla hangi gereksinimin söz konusu olduğunu netleştirebilir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi temel gereksinimleri her zaman kendiliğinden veya her zaman açıkça ifade etmez; ancak sorulduğunda bunları netleştirebilir.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Temel gereksinimlerin var olduğu yalnızca belirsiz davranışlardan (örn. yüz ifadesi, jestler, sesler, sözlü ifadeler) çıkarılabilir. Hangi temel gereksinimin etkilendiği iletilememekte ve bakıcı tarafından zahmetli şekilde belirlenmelidir.
Yeti mevcut değil: Kişi gereksinimleri hiç ya da çok nadiren ifade eder; sözsüz biçimde bile değil. Ne onay ne de reddi açıkça ifade edebilir.

Question 10

Talimatları anlama

Accepted Answer

Yeme, içme, giyinme veya aktivitelere katılma gibi günlük temel gereksinimlerle ilgili talimatları anlama yetisi.

Yeti mevcut: Günlük temel gereksinimlerle ilgili talimatlar ve istekler kolaylıkla anlaşılır.
Yeti büyük ölçüde mevcut: 'Lütfen masaya otur!', 'Ceketini giy!', 'Gel yemeğe!' gibi basit istek ve talimatlar anlaşılır; daha karmaşık eylemler için talimatların açıklanması gerekir. Gerektiğinde, örneğin işitme bozukluğu durumunda, özellikle açık konuşma, tekrarlar, işaret dili veya yazı gerekebilir.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi talimatları ve istekleri genellikle yalnızca tekrar edilip açıklandığında anlayabilir. Anlayış günlük forma yüksek oranda bağlıdır. Ancak sözsüz talimatlara, örneğin dokunulduğunda veya yemek masasına yönlendirildiğinde onay ya da red gösterir.
Yeti mevcut değil: Kişi talimatları ve yönlendirmeleri neredeyse hiç ya da hiç anlayamaz.

Question 11

Konuşmaya katılma

Accepted Answer

Konuşma içeriğini özümseme, uygun biçimde yanıt verme ve konuşmanın devamına katkıda bulunma yetisi.

Yeti mevcut: Kişi hem birebir hem de küçük grup sohbetlerinde iyi idare eder. Girişim gösterir, ilgi duyar ve katılır; doğrudan muhatap alındığında bile. Katkıları konuşmayla ilgilidir.
Yeti büyük ölçüde mevcut: Kişi birebir sohbetlerde iyi idare eder ancak genellikle gruplarda bunalır ve konuyu kaybeder ya da kelime bulma güçlükleri ortaya çıkar. Kişinin yavaş ve çok açık konuşulması, kelimelerin ve cümlelerin tekrarlanması gerekir.
Yeti küçük ölçüde mevcut: Kişi birebir sohbeti bile neredeyse takip edemez ya da yalnızca minimal düzeyde veya tek tek kelimelerle katılabilir. Kişi az girişim gösterir ancak sorulduğunda veya soru yöneltildiğinde birkaç kelimeyle yanıt verir; ya da katılır ancak genellikle konudan sapar.
Yeti mevcut değil: Kişiyle sözsüz iletişimin ötesinde basit ifadelere dayanan bir konuşma neredeyse ya da hiç mümkün değildir.

Kriter	Mevcut 0 puan	Büyük ölçüde mevcut 1 puan	Küçük ölçüde mevcut 2 puan	Mevcut değil 3 puan
Yakın çevredeki kişileri tanıma 4.2.1 · Yakın çevredeki kişileri tanıma yetisi, yani günlük yaşamda düzenli doğrudan teması olan kişileri tanıma; buna örneğin aile üyeleri, komşular ile ayakta bakım hizmetinden veya konutlu bakım tesisinden bakıcılar dahildir.
Yakın çevredeki kişileri tanıma 4.2.1 · Yakın çevredeki kişileri tanıma yetisi, yani günlük yaşamda düzenli doğrudan teması olan kişileri tanıma; buna örneğin aile üyeleri, komşular ile ayakta bakım hizmetinden veya konutlu bakım tesisinden bakıcılar dahildir.
Uzamsal oryantasyon 4.2.2 · Fiziksel çevrede yön bulma, belirli yerleri bulma ve nerede olunduğunu bilme yetisi.
Uzamsal oryantasyon 4.2.2 · Fiziksel çevrede yön bulma, belirli yerleri bulma ve nerede olunduğunu bilme yetisi.
Zamansal oryantasyon 4.2.3 · Günün saati, günün bölümleri (sabah, öğleden sonra, akşam vb.), mevsimler ve kendi yaşamının kronolojik sırası dahil zamansal yapıları tanıma yetisi.
Zamansal oryantasyon 4.2.3 · Günün saati, günün bölümleri (sabah, öğleden sonra, akşam vb.), mevsimler ve kendi yaşamının kronolojik sırası dahil zamansal yapıları tanıma yetisi.
Önemli olayları veya gözlemleri hatırlama 4.2.4 · Yakın zamanda yaşanan olayları (örn. kahvaltıda ne yenildiği, sabah aktiviteleri) ve daha uzak olayları (örn. doğum yılı, meslek, kişisel tarih) hatırlama yetisi.
Önemli olayları veya gözlemleri hatırlama 4.2.4 · Yakın zamanda yaşanan olayları (örn. kahvaltıda ne yenildiği, sabah aktiviteleri) ve daha uzak olayları (örn. doğum yılı, meslek, kişisel tarih) hatırlama yetisi.
Çok adımlı günlük eylemleri kontrol etme 4.2.5 · Birden fazla alt adımdan oluşan günlük eylemleri, örneğin giyinme, kahve yapma veya masa kurma, amaçlı biçimde yürütme yetisi.
Çok adımlı günlük eylemleri kontrol etme 4.2.5 · Birden fazla alt adımdan oluşan günlük eylemleri, örneğin giyinme, kahve yapma veya masa kurma, amaçlı biçimde yürütme yetisi.
Günlük yaşamda karar verme 4.2.6 · Günlük yaşamda mantıklı kararlar verme yetisi; örneğin kıyafetleri havaya göre ayarlama, alışveriş planlama veya arkadaşları arama.
Günlük yaşamda karar verme 4.2.6 · Günlük yaşamda mantıklı kararlar verme yetisi; örneğin kıyafetleri havaya göre ayarlama, alışveriş planlama veya arkadaşları arama.
Gerçekleri ve bilgileri anlama 4.2.7 · Medya veya sözlü iletişimden gelen gerçekleri ve bilgileri anlama ve sınıflandırma yetisi.
Gerçekleri ve bilgileri anlama 4.2.7 · Medya veya sözlü iletişimden gelen gerçekleri ve bilgileri anlama ve sınıflandırma yetisi.
Riskleri ve tehlikeleri tanıma 4.2.8 · Elektrik ve yangın kaynakları, takılma tehlikeleri veya trafikteki tehlikeler gibi günlük riskleri ve tehlikeleri tanıma yetisi.
Riskleri ve tehlikeleri tanıma 4.2.8 · Elektrik ve yangın kaynakları, takılma tehlikeleri veya trafikteki tehlikeler gibi günlük riskleri ve tehlikeleri tanıma yetisi.
Temel gereksinimleri iletme 4.2.9 · Temel gereksinimleri sözlü veya sözsüz olarak iletme yetisi. Buna, ağrı, üşüme, açlık veya susuzluk gibi temel gereksinimlerle ilgili şiddetli sıkıntı veren duyumlarda kendini ifade etme dahildir. Konuşma bozukluğu durumunda bu, sesler, yüz ifadeleri veya jestler ya da yardımcı araçlarla yapılabilir.
Temel gereksinimleri iletme 4.2.9 · Temel gereksinimleri sözlü veya sözsüz olarak iletme yetisi. Buna, ağrı, üşüme, açlık veya susuzluk gibi temel gereksinimlerle ilgili şiddetli sıkıntı veren duyumlarda kendini ifade etme dahildir. Konuşma bozukluğu durumunda bu, sesler, yüz ifadeleri veya jestler ya da yardımcı araçlarla yapılabilir.
Talimatları anlama 4.2.10 · Yeme, içme, giyinme veya aktivitelere katılma gibi günlük temel gereksinimlerle ilgili talimatları anlama yetisi.
Talimatları anlama 4.2.10 · Yeme, içme, giyinme veya aktivitelere katılma gibi günlük temel gereksinimlerle ilgili talimatları anlama yetisi.
Konuşmaya katılma 4.2.11 · Konuşma içeriğini özümseme, uygun biçimde yanıt verme ve konuşmanın devamına katkıda bulunma yetisi.
Konuşmaya katılma 4.2.11 · Konuşma içeriğini özümseme, uygun biçimde yanıt verme ve konuşmanın devamına katkıda bulunma yetisi.

Bilişsel ve iletişimsel yetiler